معرفی معاونت پژوهش

مسلم است که آموزش پژوهش محور،‌ همیشه یکی از دغدغه‌های دست‎اندرکاران و مدیران حوزه بوده و برای حرکت در این مسیر تلاش‌های مختلفی صورت پذیرفته است. برای رسیدن به این مهم، توجه به آموزش صحیح بر پایه کنکاش مستمر و اصولی، همیشه مهم‎ترین عامل به شمار می‌آید. فعالیت «معاونت پژوهش» در مدارس علمیه و اهمیت‎دادن به آن، مهر تاییدی بر توجه ویژه دست‎اندرکاران دل‎سوز حوزه برای نیل به اهداف این بخش است و مدرسه معصومیه نیز با هدف رسیدن به این جایگاه، معاونت پژوهش خود را به‎عنوان یکی از مهم‎ترین بخش‌های مدرسه مورد توجه قرار داده و به‎عنوان بازوی اصلی آموزش به کار می‌گیرد. معاونت پژوهش مدرسه معصومیه از بدو تأسیس مدرسه، فعالیت خود را آغاز نموده و هر روز بر تراکم کیفی و کمی برنامه‌های پژوهشی طلاب افزوده است. این معاونت با هدف رسیدن به آموزش پژوهش محور، خود را بازوی اصلی معاونت آموزشی مدرسه دانسته و برای ارتقاء کیفی برنامه‌های آموزشی مدرسه تلاش می‌کند. بخش‌های این معاونت از قرار ذیل می‌باشد:

1- کتابخانه مدرسه

کتابخانه مدرسه معصومیه یکی از بزرگترین کتابخانه‌های حوزه‌های علمیه است که با دارا بودن بیش از 17000 عنوان کتاب در اختیاراساتید و طلاب مدرسه می‌باشد. تعداد بالای عناوین کتاب‌ها، جدا بودن محیط مطالعه از مخزن و قفسه‎باز بودن کتابخانه، از مهم‎ترین ویژگی‌های کتابخانه می‌باشد.

2- سالن پژوهش

سالن پژوهش مدرسه با دارا بودن 14 دستگاه رایانه‎ی مجهز به اینترنت پرسرعت و نرم‌افزارهای علوم اسلامی نور، همه روزه در اختیار طلاب مدرسه می‌باشد. این سالن در سال تحصیلی 93-92 توسط معاونت پژوهش مدرسه راه‌اندازی شده است.

3- امور تحقیقات کلاسی

واضح است که پژوهش و تولید علم، نیازمند یادگیری و تمرین کافی است و عمده طلاب شش پایه اول حوزه که در مرحله تولید علم قرار ندارند، می‌توانند تا رسیدن به این مرحله، پژوهش را زیر نظر اساتید و همراه با تمرین مناسب، فراگیرند. روشن است استادی که قرار است یک سال تحصیلی، یک موضوع خاص علمی را به طلبه نشان دهد، بهترین گزینه برای رهبری آن طلبه برای تمرین، تحقیق و پژوهش در همان موضوع و شاید دیگر موضوعات است. قطعاً در هر پایه درسی، اساتید پژوهش‎محور بسیارند، لذا با بهره‌گیری از این امکان، اساتید مزبور دعوت به همکاری شده‌اند تا راهنمای علاقمندان در این زمینه باشند. از این رو، یکی از مهم‎ترین گزینه‎های معاونت پژوهش مدرسه برای گسترش و برنامه‎ریزی برنامه‎های پژوهشی، تحقیقات کلاسی بوده و قطعا برکات آن برای مدرسه و طلاب عزیز بسیار خواهد بود؛ ان شاء الله.

طی جلسات متعدد با اساتید و اعضای شورای پژوهشی در مورد نقش تحقیقات کلاسی در رشد علمی طلاب و بالابردن مهارت نویسندگی، مصوباتی به تصویب رسید که به شرح ذیل می‌باشد:

         •  همه طلاب مدرسه می‎توانند در این برنامه شرکت کنند؛

        •  در این برنامه، هر طلبه می‌تواند در یکی از دروس پایه تحصیلی خود زیر نظر استاد مربوطه، یک موضوع تحقیقاتی را انتخاب کند. به این ترتیب، پنج نمره پایان ترم اول آن درس، به تحقیق مزبور اختصاص می‌یابد.

        •  این برنامه مختص ترم اول بوده و تحقیق مزبور تا اول دی‌ماه تحویل معاونت پژوهش می‌شود.

        •  موضوع تحقیق باید متناسب با پایه تحصیلی پژوهش‎گر باشد، بنابراین موضوعات کلی برای تحقیق، به شرح زیر خواهد بود:

                  ← پایه اول: صرف و نحو؛

                  ← پایه دوم و سوم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان،‌ منطق؛

                  ← پایه چهارم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان،‌ منطق و عقاید؛

                  ← پایه پنجم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان، منطق، عقاید،‌ فقه و اصول؛

                  ← پایه ششم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان، منطق، عقاید،‌ فقه، اصول و علوم قرآنی.

        •  تحقیقات کلاسی اختیاری است و برگه امتحانی ترم اول بیست نمره‌ای می‌باشد، اما برگه امتحانی کسانی‌که در برنامه پژوهشی فوق شرکت کرده‎اند، از پانزده نمره محاسبه می‌شود و پنج نمره باقی‎مانده، به تحقیق اختصاص داده می‎شود. تحقیقی که شرایط مطلوب را دارا باشد، دو نمره تشویقی نیز دریافت خواهد کرد.

        •  طلاب برای مشاوره، راهنمایی و انتخاب موضوع به استاد دلخواه خود مراجعه می‎کنند و در صورت نرسیدن به نتیجه درست، به معاونت پژوهش مراجعه کرده تا در این مورد راهنمایی شوند.

        •  ارزیابی آثار ارائه شده، توسط ارزیابان معاونت پژوهش (که از میان اساتید مدرسه انتخاب می‎شوند) انجام خواهد شد.

        •  نمره کامل به تحقیقی داده خواهد شد که شرایط یک تحقیق مطلوب را دارا باشد:

                  ← عنوان دقیق؛

                  ← مقدمه مناسب؛

                  ← ذکر منابع و رعایت ساختار ذکر منابع؛

                  ← بحث منطقی و نتیجه گیری؛

                  ← داشتن انسجام محتوایی؛

                  ← داشتن نظام نگارشی و ویرایشی صحیح.

        •  انتخاب عنوان درسی در هر پایه و موضوع تحقیقی آزاد می‌باشد، در عین حال و جهت تسهیل، موضوعات پیشنهادی تحقیقات کلاسی (200 موضوع پیشنهادی از کتب شش پایه) ارائه گردید؛

        •  تعداد صفحات تحقیق کلاسی تا 15 صفحه و تایپ شده می‌باشد.

        •  تحقیقات کلاسی با 20 امتیاز، یکی از بالاترین امتیاز را در پرونده پژوهشی طلاب دارا می باشد.

طی چند جلسه با مدیریت محترم مدرسه و معاون آموزشی مدرسه؛ موارد طرح شده در جلسات (جلسه اساتید و شورای پژوهش) تصویب شد و نظرات مدیریت محترم مدرسه و معاون آموزشی لحاظ گردید. ضمنا مصوب شد که اجرای برنامه تحقیقات کلاسی برعهده‌ی بخش پژوهشی و با اطلاع‎رسانی بخش آموزشی مدرسه می‌باشد.

بعد از تصمیم نهایی مبنی بر اجرای برنامه تحقیقات کلاسی، فرم‌های مربوطه تهیه و کار تبلیغی در قالب‌های مختلف از جمله تماس با اساتید، ارسال دعوتنامه برای اساتید جهت مشاوره و ارزیابی، تهیه بنر و پوسترهای مختلف، ارسال پیامک به اساتید و طلاب در فواصل مختلف، تبلیغات چهره به چهره، اطلاع‎رسانی از طریق سایت مدرسه و ارائه دفترچه راهنمای تحقیقات کلاسی به طلاب انجام می‎شود.

4- جشنواره امام‎خمینی(ره)

برگزاری جشنواره علامه حلی در سطح حوزه و هم‎چنین جشنواره امام‎خمینی در سطح مدرسه از جمله فرصت‌های مناسبی است که در اختیار طلاب علاقه‌مند به وادی نوشتن قرار گرفته است.

اصل ایجاد چنین فضایی بسیار ارزشمند است و جای آن در اکثر مدارس علمیه بسیار خالی می‌باشد. و الحمدالله این مهم در مدرسه معصومیه مورد توجه بوده است.

جشنواره امام‎خمینی(ره) با هدف شناسایی و جذب استعدادهای پژوهشی و ارتقاء توان پژوهشی و حضور جدی تر در جشنواره  علامه حلی(ره) و ایجاد بستر مناسب جهت تربیت و رشد مربی پژوهشی و با سیاست مشارکت حداکثری طلاب در پژوهش و مشارکت حداکثری اساتید جهت مشاوره و ارزیابی با تدوین آیین نامه علمی و اجرائی و اساس نامه جشنواره از سال 1389 آغاز به کار نمود.

هرساله فراخوان این جشنواره از آبان‌ماه شروع و تا پایان اسفندماه آخرین فرصت ارائه مقالات به دبیرخانه جشنواره می‌باشد؛ بعد از اتمام دریافت آثار، مقالات توسط اساتید ارزیابی می‌شوند و کار ارزیابی با همکاری قریب به 20 استاد انجام می‌گیرد. هر کدام از این آثار دوبار مورد ارزیابی قرار می‌گرفتند و در صورت اختلاف بیش از 20 امتیاز در دو ارزیابی، به مرحله داوری راه می یافتند و دو امتیاز نزدیک به هم از سه ارزیاب، جمع و معدل بسته می‌شد. مراسم اختتامیه جشنواره هر ساله در اردیبهشت‌ماه برگزار و به برگزیدگان هدایای ارزشمندی اهداء می‌شود.

اما سومین و چهارمین دوره جشنواره نسبت به دو دوره‌ی قبل متفاوت بود، به منظور ترغیب طلاب به نوشتن و جلوگیری از کپی کردن دوران دانشجویی، موضوعات مقالات به دو بخش ویژه و عمومی تقسیم شد که بخش ویژه از امتیاز 10+ برخوردار بود و منحصر به دروس پایه تحصیلی بود، به طوری که مقاله باید در چارچوب موضوعات مشخص شده ارائه گردد؛ پایه اول: صرف و نحو، پایه دوم: صرف، نحو منطق، پایه سوم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان، منطق، و عقاید، پایه چهارم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان، منطق، عقاید، فقه و اصول، پایه پنجم و ششم: صرف، نحو، لغت، معانی و بیان، منطق، عقاید، علوم قرآنی، فقه و اصول.

یکی دیگر از امتیاز این دو دوره، در نظر گرفتن امتیاز در پرونده پژوهشی بود که شرکت در جشنواره 5 امیتاز پژوهشی و در صورت کسب رتبه، 10 امتیاز در پرونده پژوهشی ثبت خواهد شد. و این می‌تواند عامل موثری برای جذب مخاطبان بیشتر گردد.

مقالاتی که هر ساله به دبیرخانه جشنواره امام‎خمینی می‌رسید سال بعد برای شرکت در جشنواره علامه حلی ارسال می‌شد، قابل ذکر است مقالاتی که تاکنون به جشنواره علامه حلی ارسال کردیم، توانسته‌اند حائز رتبه‌های خوبی در جشنواره گردند.

امسال نیز مقالات به قدری به دبیرخانه جشنواره ارسال شده است و با توجه به درخواست‌های مکرر طلاب، مهلت ارسال آثار را تمدید کردیم (1/2/93).

5- نشریه میثاق اندیشه

نشریه میثاق اندیشه با هدف ترویج پژوهش و ایجاد فضای مهارت نوشتن، از سال 1389 با مشخص شدن اعضای هیأت تحریریه شروع به کار کرد،  سه شماره و یک پیش شماره به چاپ رسیده است، که شماره اول ویژه علوم عقلی و شماره دوم ویژه علوم نقلی و شماره سوم عمومی بود و شماره چهارم که در حال چاپ می‌باشد ویژه ادبیات عرب می‌باشد. مقالات این نشریه توسط طلاب مدرسه نوشته شده بود.

6- کانون‌های علمی طلاب

معاونت پژوهش مدرسه معصومیه به منظور ترویج و تقویت روحیه و بنیه علمی طلاب مستعد و توانمند، و فراهم آوردن زمنه‌های مناسب برای فعالیت‌های جمعی علمی، هم‎چنین بهره‌گیری از توانمندی و خلاقیت آنان در تحقق توسعه فعالیت پژوهشی؛ کانون‌های علمی طلاب در مدرسه تشکیل داده است. در حال حاضر سه کانون: ادبیات عرب، فقه و اصول در حال فعالیت می‌باشند. معاونت پژوهش مدرسه در راستای تقویت بنیادین طلاب در زمینه ادبیات عرب، اقدام به إجرای طرح "ادبیات هدف محور" در قالب ایجاد کانون ادبیات عرب نموده است. تاکنون تعداد 70 نفر عضو این کانون شدند که پس از مصاحبه و ارزشیابی نفرات، اعضاء به سه گروه تقسیم شده‌اند: گروه اول: تثبیت و تکرار، گروه دوم: فهم نص و گروه سوم: گروه پژهشی که در شکل زیر اهداف این گروه‌ها ترسیم شده است، ازمهم‎ترین فعالیت‌های این کانون عبارتند از:

  • · تکرار قواعد در ضمن مثال‌ها و نمونه‌ها (کارگاه تکرار متون) و تجزیه و ترکیب؛
  • · گسترده نمودن گنجینه لغوی دانش پژوهان (فصیح و معاصر)؛
  • · متن خوانی در قالب هم خوانی آثار عربی غیر ادبی؛
  • · برگردان از فارسی به عربی و عربی به فارسی (فصیح و معاصر) و ارزیابی آنها؛
  • · انشاء نویسی به منظور بهره‌وری از واژگان برای شرح مراد؛
  • · پر کردن خلاءهای ادبیات عرب در سیستم درسی حوزه (مانند دانش لغت)؛
  • · بیان روش صحیح مدیریت تحصیل ادبیات عرب و ارزیابی روش‌های دیگر؛
  • · استخراج موضوعات ادبی تاثیر گذار در فهم نصوص، و ارائه آنها به منظور نگاشتن تحقیق‌های نوین و کاربردی و ارائه آن در قالب تاسیس مجله پژوهشی ادبیات عرب؛    
  • · دعوت از بزرگان ادبیات عربی و فارسی؛
  • · ایجاد نشست‌های علمی در موضوعات تحقیق شده؛
  • · ارائه مشاوره در خصوص مشکلات ادبی.

7- امور کارگاه‌ها

اجرای کارگاه‌های پژوهشی یکی از برنامه‌های اثر گذار در پژوهش مدرسه معصومیه می‌باشد. در هر سال تحصیلی قریب به 25 کارگاه پژوهشی در مدرسه  برگزار می‌شود. اساتید این کارگاه‌ها از اساتید برجسته حوزه می‌باشند.

در سال تحصیلی 93 – 92 به  شکلی بهتر و منظم‌تر برنامه کارگاه‌ها برنامه‌ریزی و اجرا شده است.

در سال جاری کارگاه‌ها به صورت مرحله‌ای برگزار شد، به طوری که هر مرحله در یک ماه برگزار شد و هر کارگاه در یک هفته به پایان می‌رسید. تاکنون چهار مرحله از کارگاه‌های سال جاری برگزار شده است. کارگاه‌هایی که برگزار شد به شرح ذیل می‌باشد. مرحله‌اول که در آبان‌ماه برگزار شد، کارگاه مرجع شناسی دانش لغت توسط استاد حسینی، روش تحقیق کلاسی توسط استاد روحانی و آموزش نرم افزارهای علوم اسلامی که توسط استاد هاشمی برگزار شد. مرحله دوم که در آذرماه برگزار شد، کارگاه روش شناسی آموزش ادبیات عرب توسط استاد ملکی نهاوندی، فراگیری روشمند علم نحو توسط استاد آسه، یادگیری برخی احکام شرعی (روش محاسبه خمس، تجهیز میت و ...) توسط استاد علایی‌نژاد، منبع شناسی و روش تحقیق درعلم نحو توسط استاد مروجی طبسی و روش تحقیق در منطق و معرفی منابع دانش منطق توسط استاد ابوالقاسمی برگزار شد. در مرحله سوم که در بهمن‌ماه برگزار شد، کارگاه متن خوانی (قواعد مطالعه متون حوزوی) توسط استاد زارع‌پور، آشنایی با اصول مقاله نویسی و پژوهش توسط استاد شهدادی، یادگیری برخی احکام شرعی (ذبح، نحر، صید و صیغ العقود) توسط استاد علایی نژاد، مفرد شناسی (دوره عمومی تئوری) توسط استاد ملکی نهاوندی و آشنایی با اصول نگارش و ویرایش توسط استاد رودگر برگزار شد. و در مرحله چهارم که در اسفندماه برگزار شد، کارگاه نقد و بررسی مکتب تفکیک توسط استاد سوری، مفرد شناسی (دوره عمومی کاربردی) توسط استاد ملکی نهاوندی، درآمدی بر فهم روشمند قرآن کریم (مهارتهای ترجمه قرآن) توسط استاد صدیقی برگزار شد. و به یاری خداوند در سال 93 مرحله پنجم و ششم نیز برگزار خواهد شد. نمونه‌ای از مباحث مطرح شده در یکی از کارگاه‌ها بیان می‌شود:

* کارگاه فقه‌ اللغه استاد ملکی نهاوندی

خلاصه‌ای از مباحث مطرح شده: در این کارگاه کلیات آموزشی مفردشناسی مطرح و طلاب شرکت کننده با نحوه‌ی آموزش صحیح واژه‌شناسی در زبان عربی آشنا شدند.

 شناخت پیش نیازهای واژه‌شناسی و یادگیری مقدمات مهم این دانش موضوع اصلی جلسات مزبور بوده است. شناخت منابع واژه‌شناسی (از جمله معاجم لغت، کتابهای غریب القرآن، غریب الحدیث و مفردات قرآن). شناخت اصول واژه‌شناسی؛ آشنایی با منابع بکارگیری این فن و معرفی کتاب «آموزش مفردات» نوشته استاد؛ از مهم‎ترین مباحثی بود که در این جلسات مطرح شد.

در آخر این جلسه، قرار شد تعدادی از طلاب به انتخاب استاد، واژه‌شناسی به صورت کاربردی را ادامه دهند، افرادی مورد نظر محدود و حداکثر ده نفر خواهند بود.

کليه حقوق برای مدرسه معصومیه محفوظ است